48 binden fazla canlı türü nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu kararıyla 20 Aralık 2013'teki 68. oturumunda, 1973'te Nesli Tehlikede Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme'nin (CITES) imzalandığı gün olan 3 Mart, "Dünya Yaban Hayatı Günü" ilan edildi.

Her yıl çeşitli etkinliklerle kutlanan Dünya Yaban Hayatı Günü'nün bu yılki teması, "yaban hayatı" denince akla sadece hayvanların gelmemesi gerektiğini hatırlatmak için "Tıbbi ve aromatik bitkiler: Sağlığı, mirası ve geçim kaynaklarını korumak" olarak belirlendi.

AA muhabirinin, Uluslararası Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği (IUCN) verileri ve konuya ilişkin yayımlanan son raporlardan derlediği bilgilere göre, 48 bin 600'ü aşkın canlı türü, nesli tükenme tehdidi altında bulunuyor.

IUCN'nin yayımladığı Kırmızı Liste'ye göre, palmiye benzeri bitki olan sikadların yüzde 71'i, mercan resiflerinin yüzde 44'ü, amfibilerin yüzde 41'i, memelilerin yüzde 26'sı, kuşların ise yüzde 12'si nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan canlılar arasında öne çıkıyor.

Her geçen yıl önceki yıla göre nesli tükenme tehdidiyle karşı karşıya olan canlı türleri sayısının arttığına dikkati çeken IUCN, biyoçeşitliliğin de giderek azaldığına vurgu yapıyor.

Birçok canlı türünün neslinin tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olmasının nedenleri arasında doğal yaşam alanlarının giderek azalması, iklim değişikliği, kirlilikler ve istilacı yabancı türlerin yayılması gibi faktörler gösteriliyor.

Bitkilerin aşırı ve yasa dışı kullanımı, organize suç gruplarının nesli tükenmekte olan hayvanları öldürerek parçalarını satması ve yasa dışı evcil hayvan ticareti yapılması da diğer risk unsurları arasında yer alıyor.

Tarım, mobilyacılık, madencilik sektörleri ve altyapı için arazi kullanımının da doğal yaşam alanlarını yok ederek bitki ve hayvan türlerinin geleceğini tehdit ettiği belirtiliyor.

- İklim değişikliği etkisi

Nesli tehlike altındaki türlerin yüzde 25'inden fazlası için temel tehdit olan iklim değişikliği, konuya ilişkin paylaşılan raporlarda, diğer tüm yok edici faktörlerin etkisini de "hızlandıran" bir faktör olarak öne çıkıyor.

Deniz suyu sıcaklıklarındaki artış, mercan resiflerinin yüzde 44'ünün tehlikeye girmesine neden olan "beyazlama" olaylarını tetikliyor.

Özellikle Afrika ve Avustralya'da su kaynaklarının kuruması ise büyük memelilerin toplu ölümlerine yol açıyor.

- Tıbbi ve aromatik bitkilerin yüzde 20'den fazlası tehdit altında

Bu yılki temaya uygun olarak bitkilere yönelik tehditler öne çıkarılırken bu türlerinin hayvanlardan daha hızlı yok olduğuna dikkat çekiliyor.

Yaygın olarak kullanılan tıbbi ve aromatik bitkilerin yüzde 20'den fazlasının aşırı toplama ve iklim krizi nedeniyle tükenme noktasında olduğu belirtiliyor.

Dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 15'inin geçimini doğrudan yabani türlerin yasal ticaretinden sağladığına işaret edilen raporlarda, türlerin yok olmasının milyonlarca insanı yoksulluk riskiyle karşı karşıya bırakacağı vurgulanıyor.

Dünyadaki tarım arazilerinin ise yüzde 23'ünün verimliliğinin biyoçeşitlilik kaybı nedeniyle azaldığı ifade ediliyor.

IUCN Genel Direktörü Dr. Grethel Aguilar, bugün dolayısıyla yaptığı açıklamada, "Yok olan her bitki türüyle birlikte, belki de kansere veya gelecekteki bir salgına çare olacak bir molekülü de sonsuza dek kaybediyoruz. Doğayı korumak artık bir seçenek değil, insanlığın hayatta kalma stratejisidir." ifadelerini kullandı.

- 2030'a kadar en az 260 bin tür inceleyecek

IUCN, "Kırmızı Liste" indeksi kapsamında, bugüne kadar 172 bin 600 hayvan, bitki ve mantar türünü incelerken 2030'a kadar en az 260 bin türü incelemeyi hedefliyor.

Ekosistemde önemli rol oynayan yaban hayatının, dünyanın doğal dengesinin sürmesi için korunması gerektiğine işaret edilen raporlarda, yapay zeka ve uydu teknolojilerinin kaçakçılıkla mücadelede kullanılmasının zorunluluğu vurgulanıyor.

Raporlarda, yasa dışı yaban hayatı ticaretinin yüzde 60'ının dijital platformlara kaydığına dikkat çekilerek, siber koruma önlemlerinin artırılması çağrısı yapılıyor.